De Hemmen, Hemdijken en Hempolders

Legenda:

Strandwal Strandwal
Pleistocene zandgronden Zandgrond
Stuwwallen uit het Saalien Stuwwallen
Veen Veen
Zee Geulen en prielen
Intergetijdengebied Intergetijdengebied
Zeekleivlakte Kwelder
Kwelderruggen en oeverwallen Kwelder- en oeverwallen
Zeedijken Zeedijken
Bedijkte polders Bedijkte kwelders

Terpen in de Veenrandzone
Terpen in de veenrandzone



- Van der Laan-Meijer et al. 2022

Voor het samenstellen van het kaartje:
- Vos, et al. 2011. 1250 n.C.
- Schotanus 1664
- Schotanus-Halma-atlas 1718
- Rienks & Walter 1954. XIII, 131-141
- Publieke Dienstverlening Op de Kaart;
  PDOK.
Luchtfoto's
- Geo-portaal Provincie Fryslân 2024.
  Archeologische kaart (FAMKE)
  Cultuurhistorische kaart Fryslân: Dijken
- Esri Nederland; AHN z.d.

Hempolders of de Hemmen

De Hemmen zijn een aantal binnenpolders ten zuiden van de Middelzee en Marneslenk. Door veenontginningen in de Romeinse tijd was rond Snits bodemdaling ontstaan. Het gevolg was vernatting. Na het ontstaan van de Zuiderzee konden stormvloeden diep dit laag liggende gebied binnendringen waarbij vele grote en kleinere meren ontstonden. Het landschap werd hier tot in de middeleeuwen vrijwel onbewoonbaar. Tijdens de periode van bedijkingen waren de frequente overstromingen in het lage landschap een voortdurende bron van zorg. Vanuit de omgeving rond Snits werd begonnen met de aanleg van een hele reeks van dijken en polders. Op deze manier probeerde men de situatie onder controle te krijgen. Ook tegenwoordig zijn er nog veel delen van de historische hemdijken in het landschap terug te vinden.

De basis voor de kaart die je hier ziet, is de paleogeografische kaart van 1250 n.Chr. De kaart is aangevuld met dijken en een aantal extra meren is toegevoegd om een beter beeld te schetsen van de historische situatie rond de Hemmen. Om de meren op de juiste locatie op de kaart te plaatsen, heb ik de hoogtekaart van Nederland en de kaart van Schotanus-Halma uit 1718 gebruikt. Op deze laatste kaart zijn ook de namen van de ondertussen gedempte meertjes te vinden.

Fryslansite ©Hendrik van Kampen